👨‍🎓 Arboblar

Usmon Nosir

2 daqiqa 0 marta oʻqildi
Usmon Nosir

Usmon Nosir 1913-yilda Namanganda tugʻilgan oʻzbek shoiri, tarjimoni va dramaturgi boʻlib, 1930-yillarda oʻzbek sheʼriyatiga yangicha oqim olib kirgan ijodkor sifatida tanilgan.

Yoshlik yillari va taʼlimi

Usmon Nosir Namanganda tugʻilgan, keyinchalik esa Qoʻqonda yashagan. Boshlangʻich taʼlimni boshlangʻich maktabda oldi, soʻngra yangi uslubdagi maktabda oʻqishni davom ettirdi. Adabiyotga ilk qadamlari 1929-yilgacha boʻlgan davrni oʻz ichiga oladi.

Ilk sheʼriy toʻplamlari

1932-yilda shoirning ilk sheʼriy toʻplami «Quyosh bilan suhbat» nashr etildi. Shundan soʻng qisqa muddat ichida «Safarbar satrlar» va «Traktorobod» kitoblari chiqdi. 1935-yilda «Yurak», 1936-yilda esa «Mehrim» toʻplamlari oʻquvchilar eʼtiboriga havola etilib, sheʼriyat ixlosmandlarida katta hayajon uygʻotdi.

Shoirning shuhrati shu darajaga yetdiki, Moskva gazetalari uni «Sharqda Pushkin paydo boʻlibdi» deb yozdi. Uning sheʼrlari va dostonlari yod olinar, asarlari turli tillarga tarjima qilinar edi.

Tarjimonlik faoliyati

Usmon Nosir rus adabiyotidan qilgan tarjimalari bilan ham oʻz oʻrnini topdi.

  • A.Pushkinning «Bogʻchasaroy favvorasi» — shoirning oʻzbek tiliga oʻgirgan sheʼriy asari.
  • M.Lermontovning «Iblis» — Usmon Nosir tomonidan oʻzbekchaga tarjima qilingan, qadrli deb baholangan asar.

Dramaturgiyadagi izlari

Usmon Nosir dramaturgik asarlari bilan ham keng jamoatchilikni hayratga solgan. 18 yoshida yozilgan «Nazirjon Halilov» sahna asari shu davrning yorqin voqealaridan biri boʻldi. Bir yil oʻtgach, «Zafar», «Gʻalaba» va «Dushman» sahna asarlari paydo boʻldi. 21 yoshida esa «Atlas» nomli asarini yozdi.

Bu asarlar yosh oʻzbek dramaturgiyasida oʻziga xos hodisa boʻlib, oʻz davrining eng dolzarb mavzularini aks ettirgan.

Ijodiy yubiley va keskin burilish

1937-yil 27-yanvar kuni respublika jamoatchiligi yosh shoirning 10 yillik ijodini keng nishonladi. Yarim yil oʻtgach, Yozuvchilar uyushmasida shoirning hulq-atvorini muhokama qilish masalasi koʻtarildi. Majlisdan ikki kun oʻtib, Usmon Nosir shoirlar safidan chetlatildi va hibsga olindi. Bu voqea 1937-yil 13-iyulda sodir boʻldi.

Qamoq va surgun yillari

Shoir «xalq dushmani» tamgʻasi bilan surgun qilindi. Uni Zlatoust qamogʻi, Vladivostok, Magadan va Mariinsk lagerlari kutib turardi. 1943-yilda u hozirgi Kemerovo viloyati hududidagi Sibir lagerlarida edi.

Arizasi va oqlanishi

1940-yil 20-avgustda Usmon Nosir Magadandan Stalinning nomiga ariza yozib, oʻz ishini qayta koʻrib chiqishni soʻradi. Qamoqda boʻlsa-da, u «sheʼriy roman», uchta sahna asari va bir qator sheʼrlar yozganini ariza matnida qayd etdi. Arizada shunday deb yozdi: «Men hali yoshman va gʻayratga toʻlaman! Men xalqning farovonligi uchun ijod qilishim kerak! Men aybsizman!»

Stalin arizani koʻrib chiqib, Oʻzbekiston hukumatiga uni tekshirishni buyurdi. 1944-yil oxirlariga kelib tuzilgan hayʼat tarkibida professor Borovkov, shoir Maqsud Shayxzoda va «Qizil Oʻzbekiston» gazetasining bosh muharriri Siddiq Rajabov bor edi. Hayʼat Usmon Nosirni aybsiz deb topib, uni oqladi.

Vafoti va dafn etilishi

Afsuski, shoir oqlanish xabarini koʻrmadi. U 1944-yil 9-martda vafot etdi va 15-martda Suslov qishlogʻidagi (hozirgi «Pervomayskiy») qabristonga dafn qilindi.

Meros va xotira

  • Kemerovo viloyatida shoirning xoki saqlanadi.
  • Xokni yerga koʻmgan shaxs Anatoliy Mitrofanovich Sirota ushbu hududda istiqomat qiladi.
  • Siyosiy mahkumlarning sobiq qabristoni oʻrnidagi keng dalada gʻarbga qaragan yagona haykal qad rostlab turibdi.
  • 2003-yilda Oʻzbekistonda shoir tavalludining 90 yilligi keng nishonlandi.
Telegram

Izohlar

0
Fikringizni qoldiring
Izohlar tekshiruvdan soʻng chiqadi.

Hozircha izoh yoʻq — birinchi boʻlib fikr bildiring!