Fozil Yoʻldosh oʻgʻli

Fozil Yoʻldosh oʻgʻli – oʻzbek sovet xalq shoiri va baxshisi. U Bulungʻur dostonchilik maktabining atoqli namoyandasi hisoblanadi hamda bu maktabning soʻnggi yirik vakili sifatida tanilgan.
Hayoti
Fozil Yoʻldosh oʻgʻli Jizzax viloyati Baxmal tumanidagi Loyqa qishlogʻida tugʻilgan. Keyinchalik u Samarqand viloyatidagi Bulungʻur shahrida yashab, shu yerda vafot etgan.
Ijodining asosiy yoʻnalishlari
Shoirning qalamiga 40 dan ortiq doston mansub. Ularni mavzu boʻyicha quyidagicha guruhlash mumkin:
- Qahramonlik dostonlari: “Alpomish”, “Rustamxon”, “Goʻroʻgʻlining tugʻilishi”, “Yusuf bilan Ahmad”;
- Sevgi dostonlari: “Shirin bilan Shakar”, “Zevarxon”;
- Xalq ijodiga asoslangan doston talqinlari: Durbekning “Yusuf bilan Zulayho”si, Navoiyning “Layli va Majnun”i, Majlisining “Seypul Malik”i, Firdavsiyning “Zolning oʻgʻli Rustam” qismi va boshqalar.
Zamonaviy mavzudagi dostonlar
Shoir anʼanaviy syujetlardan tashqari, oʻz davrining voqealarini ham dostonga aylantirgan. Ulardan ikkitasi alohida ajralib turadi:
- 1916-yilgi xalq qoʻzgʻaloni haqidagi “Jizzax qoʻzgʻaloni” dostoni;
- bosmachilarga qarshi kurash haqidagi “Ochildiyov” dostoni.
Qoʻshiqlari
Fozil Yoʻldosh oʻgʻli Lenin, Buyuk Oktyabr inqilobi hamda 1941–1945-yillardagi Ulug‘ Vatan urushi haqida qoʻshiqlar yaratgan.
“Alpomish” dostoni
Fozil Yoʻldosh oʻgʻli yozgan “Alpomish” haqidagi rivoyat eng toʻliq variantlardan biri hisoblanadi. Matn taxminan 14 ming misradan iborat. “Alpomish” turkiy tilda soʻzlashuvchi xalqlarning milliy qahramonlik dostoni boʻlib, uning asosida Alpomish va uning jasorati haqidagi hikoya yotadi.
Dostonning voqealari XVII–XVIII asrlarda Markaziy Osiyoda jungʻor hujumlari davri bilan bogʻliq deb hisoblanadi.
Dostonning tuzilishi
- Alpomishning kelin izlab ketishi, kuyov-raqiblar bilan olishuvi va qahramonlarning uylanishi.
- Alpomishning qalmiq hukmdori Toʻychixonga qarshi yurishi, uning yetti yil zindonda oʻtirishi va gʻolib sifatida oʻz xalqiga qaytishi.
Dostonning asosiy gʻoyasi – odamlarning mustaqillik uchun kurashi, yuksak insoniy gʻoyalar hamda adolatli va tinch hayotni oʻrnatishdir.
Nashr tarixi
1939-yilda Toshkentda shoir Hamid Olimjon muharrirligida “Alpomish” dostonining birinchi qismi rus tilida qisqartirilgan holda chop etildi.
Mukofotlari
Fozil Yoʻldosh oʻgʻli Lenin ordeni bilan taqdirlangan.
Xulosa
Fozil Yoʻldosh oʻgʻli Bulungʻur dostonchilik maktabining soʻnggi yirik vakili sifatida oʻzbek xalq ogʻzaki ijodini saqlab qolgan ijrochi va ijodkor boʻldi. Uning “Alpomish”ning toʻliq matni, qahramonlik va sevgi dostonlari, shuningdek zamonaviy mavzudagi asarlari oʻzbek adabiyoti va folklorshunosligi uchun muhim meros boʻlib qolmoqda.
Izohlar
0Hozircha izoh yoʻq — birinchi boʻlib fikr bildiring!
