👨‍🎓 Arboblar

Haziniy Xoʻqandiy

2 daqiqa 0 marta oʻqildi
Haziniy Xoʻqandiy

Haziniy Xoʻqandiy oʻzbek adabiyotida Qoʻqon muhitida yetishgan shoirlardan biri sifatida tanilgan. Uning asl ismi Ziyovuddinxon Doniyolxon oʻgʻli Haziniy toʻra boʻlib, xalq orasida «Haziniy toʻra» va «Eshonbuva» nomlari bilan eʼzozlangan.

Hayoti va yashagan davri

Shoir 1867-yilda tugʻilgan va 1923-yilda 56 yoshida vafot etgan. Uning umri Fargʻona vodiysidagi Qoʻqon shahrida, XIX asrning oxiri va XX asr boshidagi oʻzgarishlar davrida oʻtdi. Shu davrda Qoʻqon ilm va maʼrifat markazlaridan biri boʻlib, madrasalarida koʻplab talabalar tahsil olardi.

Taʼlimi

Haziniy Qoʻqondagi Jome madrasasida tahsil oldi. Bu yerda u Qurʼon, tafsir, fiqh, kalom va adabiyot ilmlarini chuqur oʻzlashtirdi. Shu bilimlar keyinchalik uning sheʼriyatida aniq ifodasini topdi. Madrasadagi mashgʻulotlar shoirning til boyligi va mavzu doirasini kengaytirgan deb hisoblash mumkin.

Xalq orasidagi obroʻsi

Shoir xalq orasida ulugʻ va hurmatli shaxs sifatida qabul qilingan. Unga nisbatan «Haziniy toʻra» va «Eshonbuva» nomlari keng ishlatilgan. Bu nomlar uning zamondoshlari orasidagi nufuzini koʻrsatadi.

Ijodiy faoliyati

Haziniy umrining katta qismini ijodga hamda Qodiriya tariqatining mashhur shayxi sifatidagi vazifalariga bagʻishladi. Uning asarlari dunyodan kechish gʻoyalari bilan sugʻorilgan boʻlib, dunyoviy hayotning oʻtkinchiligi, insonning ichki poklanishi va ilohiy sevgi mavzulari markaziy oʻrinda turadi.

Asosiy mavzular

  • Dunyo hayotining oʻtkinchiligi va dunyodan kechish gʻoyasi;
  • Ichki poklanish va insonning maʼnaviy kamoloti;
  • Ishq va muhabbat orqali yuksalish;
  • Hijron, sogʻinch va gʻamgunlik tuygʻulari.

Gʻazallari

Haziniy gʻazallari oʻzbek lirikasida oʻziga xos oʻrin egallaydi. Shoirning sodda, samimiy va yurakka yaqin tili uning asarlarini oddiy oʻquvchi uchun ham qulay qiladi. Gʻazallarda ramziy obrazlar va sogʻinch ohanglari ustun turadi.

Adabiy merosi

Shoirning adabiy merosi taxminan 4 ming misradan iborat. Bu meros asosan gʻazallardan tashkil topgan boʻlib, asarlarining aksariyatida dunyodan kechish ruhi va sof maʼnaviy mazmun ustuvor.

Qoʻlyozma bayozlar

Haziniy asarlari 1900–1920-yillar orasida koʻchirilgan qoʻlyozma bayozlarda uchraydi. Bu bayozlar shoirning ijodini keyingi avlodlarga yetkazishda muhim vosita boʻlgan.

«Bayozi Haziniy» va toshbosma nusxalari

«Bayozi Haziniy»ning toshbosma nusxalari hozirgi kunda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida saqlanadi. Bu nusxalar shoir merosini oʻrganish uchun asosiy manbalardan biri hisoblanadi.

Oʻrganilishi va baholanishi

Haziniy merosi mustaqillikka qadar deyarli oʻrganilmagan. Uning gʻazallari dunyodan kechish va maʼnaviy poklanish ruhida yozilgani sababli, ijodi Ahmad Yassaviy, Sulaymon Boqirgʻoniy hamda Soʻfi Olloyor kabi shoirlarning asarlari singari oʻsha davr adabiyotining muhim qismi sifatida baholangan. Mustaqillik yillarida shoir ijodiga qiziqish ortdi.

Yubiley sanalari va xotirasi

1992-yildan boshlab shoir tavalludining 125, 130, 140 va 150 yilliklari viloyat miqyosida keng nishonlandi. Bu tadbirlar shoirning yurt madaniy hayotidagi oʻrnini eslatib, uning ijodiga boʻlgan hurmatni yana bir bor namoyon etdi.

Xulosa

Haziniy Xoʻqandiy 1867–1923-yillarda yashagan, Qoʻqon muhitida ulugʻ obroʻga ega boʻlgan shoir edi. Uning gʻazallari dunyodan kechish, maʼnaviy poklanish va ishq mavzularini ifodalaydi. «Bayozi Haziniy» va qoʻlyozma nusxalari uning merosini bugungi kunga yetkazgan asosiy manbalardir.

Telegram

Izohlar

0
Fikringizni qoldiring
Izohlar tekshiruvdan soʻng chiqadi.

Hozircha izoh yoʻq — birinchi boʻlib fikr bildiring!