Fosih Havofiy

Fosih Havofiy tarixshunos, shoir va davlat arbobi sifatida tanilgan. U 1375-yilda Xuroson hududidagi Xaf shahrida tugʻilgan. Hirotda voyaga yetib, shu yerda taʼlim olgan.
Hayoti va saroy xizmati
Fosih Havofiy Amir Temurning oʻgʻli Shohruh hamda uning oʻgʻli Boysunqurmirzo saroyida yuqori lavozimlarda ishlagan. Uning zimmasiga jiddiy diplomatik vazifalar yuklangan.
Hayotining soʻnggi yillarida ham Hirotda yashagan. U 1442-yilda Hirotda (hozirgi Afgʻoniston hududida) vafot etgan.
Asari: «Mujmal-i Fasihi»
Fosih Havofiyning bizgacha yetib kelgan yagona asari «Mujmal-i Fasihi» boʻlib, uning nomi «Tarixiy sanalar yigʻindisi» degan maʼnoni anglatadi. Asar voqealarni tarixiy ketma-ketlikda, yil-yil boʻyicha bayon etadi.
Asarning eng qimmatli qismi 1301—1442-yillardagi voqealar bayoni hisoblanadi. Bu qismda Temur va Temuriylar tarixi asosiy oʻrinni egallaydi.
Asarning mazmuni
«Mujmal-i Fasihi»da quyidagi maʼlumotlar mavjud:
- oʻz davrining davlat arboblari va adabiyotshunoslari haqida qisqa maʼlumotlar;
- avlodlar tarixiga oid asosiy manbalar va ularning mazmuni;
- turli mahalliy joylashuvlar, shaharlar va hududlar;
- oʻsha davrda amal qilgan ayrim soliqlar;
- uzunlik va ogʻirlik oʻlchov birliklari;
- tabiiy ofatlar va ichki nizolar haqidagi xabarlar.
Asarning kuchli tomoni shundaki, deyarli barcha voqealar aniq sanalar bilan berilgan.
Zamondoshlari va keyingi avlodlar bahosi
Fosih Havofiyning zamondoshi Kotib Turushi Nishopuriy uning katta sheʼriy iqtidori haqida yozgan. Isfizoriy, 1494-yilda vafot etgan, va Alisher Navoiy uni oʻqimishli inson hamda ajoyib shoir sifatida tilga olganlar.
Ilmiy ahamiyati
Rus sharqshunosi V.V.Bartold oʻzining «Moʻgʻullar istilosi davrida Turkiston» asarida (1900-yil) «Mujmal-i Fasihi»ning nodirligini taʼkidlagan.
Qoʻlyozma nusxalari
Asarning qoʻlyozma nusxalari bir necha shaharda saqlanadi. Ular London, Kembrij, Bankipur, Tabriz, Sankt-Peterburg, Bengaliya va Tbilisi shaharlarida joylashgan kutubxona va fondlarda uchraydi.
Xulosa
Fosih Havofiy XV asrning yirik tarixshunos va shoiri boʻlib, Hirot saroyida davlat xizmatida ishlagan. Uning «Mujmal-i Fasihi» asari Temur va Temuriylar tarixini aniq sanalar bilan yoritgani uchun bugungi kunda ham muhim manba hisoblanadi.
Izohlar
0Hozircha izoh yoʻq — birinchi boʻlib fikr bildiring!

