Babayev Qurbon Latipovich

Qurbon Latipovich Babayev oʻzbek geologi, ruda konlari boʻyicha tadqiqotchi va Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi geologiya institutining yirik tashkilotchilaridan biri edi. Uning faoliyati volfram, kobalt va oltin konlarini qidirishdan boshlanib, petrologiya va granitoid jinslarni oʻrganishgacha davom etgan.
Bolaligi va dastlabki taʼlimi
K. L. Babayev 1910 yil 26 dekabrda Akmolinskda (hozirgi Astana) ishchilar oilasida tugʻilgan. Tugallanmagan oʻrta maʼlumotni ona shahrida olgan, soʻng oʻsha yerdagi pedagogik yoʻnalishdagi maktab-internatda oʻqigan.
Toshkentda talabalik yillari
1929 yilda Babayev Toshkent shahriga keldi va Markaziy Osiyo sanoat institutining ishchi fakultetiga hujjat topshirdi. 1931 yilda shu institutning konchilik fakultetiga talaba boʻlib qabul qilindi.
Talaba boʻlib turganida T. N. Qari-Niyazovning tavsiyasiga binoan, Oʻrta Osiyo davlat universitetining geologiya yoʻnalishidagi fizika-matematika fakultetida milliy guruhga matematikadan dars berdi.
Qidiruv ishlaridagi dastlabki qadamlar
Talabalik yillarida u Uchimchak geologiya-qidiruv guruhida toʻplovchi, ish boshqaruvchi va keyinchalik boshliq oʻrinbosari lavozimlarida ishladi. Shuningdek, “Rangmetqidiruv” trestining Oʻrta Osiyo boʻlimida boshliq muovini boʻlib faoliyat yuritdi.
Akademik A. Ye. Fersman bilan hamkorligi
1933 yilda akademik A. Ye. Fersman Tojik-Pomir ekspeditsiyasi tarkibida Toshkentga kelganida, Chotqol togʻi konlaridagi kuzatuv guruhida Babayev unga hamkorlik qildi. Shu uchrashuv ustoz va shogird oʻrtasidagi keyingi munosabatlarga asos boʻldi.
Ularning soʻnggi uchrashuvlari 1940 yilda Frunze shahrida (hozirgi Bishkek) boʻlib oʻtdi. Oʻsha yili Babayev Oʻrta Osiyodagi yagona kobalt konining kelib chiqishini ochganligi haqida maʼruza qildi va Oq-tuz turar joyiga safar paytida Fersmanga hamrohlik qildi. Bu voqealar urush boshlanishidan oldin roʻy bergan.
Ishlash faoliyati: 1936–1942
1936 yilda Markaziy Osiyo sanoat institutini tugatib, “Rangmetqidiruv” trestining Oʻrta Osiyo boʻlimiga yoʻllanma oldi. 1938 yildan Oʻzbek va Qirgʻiz geologik boshqarmasida geologik izlash va geologik qidiruv partiyasi boshligʻi hamda bosh geolog boʻlib ishladi.
Bu davrda u volfram, kobalt, oltin va boshqa foydali qazilmalarni izlash ishlarini olib bordi.
Ikkinchi Jahon urushi yillari
1942 yilda Babayev Ikkinchi Jahon urushi frontiga yuborildi va 5-alohida gvardiya sapyor bataloni tarkibida xizmat qildi. Qattiq jarohat sababli 1943 yilda urushdan chetlashtirildi.
Oʻsha yili u Meliksu konining bosh geologi etib tayinlandi va qisqa muddat ichida volfram qazilmasi miqdorini bir necha marta oshirishga erishdi. Uning fidokorona mehnati yuqori baholanib, volfram konlarini qidirish va boyitilgan ruda qazilmasini koʻpaytirish ishlari uchun Oʻzbekiston Oliy Kengashi Rayosati tomonidan faxriy yorliq bilan taqdirlandi.
Oʻzbekiston FA geologiya institutidagi faoliyati
1946 yilda Oʻzbekiston FA geologiya institutiga yuborilgach, katta ilmiy xodim lavozimidan laboratoriya mudirigacha koʻtarildi. Keyinchalik ilmiy ishlar boʻyicha direktor oʻrinbosari, soʻng direktor oʻrinbosari lavozimiga tayinlandi.
- institutning laboratoriya bazasini kengaytirdi;
- geologik muzey yaratilishiga hissa qoʻshdi;
- ilmiy xodimlardan iborat jamoa shakllanishini taʼminladi;
- milliy ilmiy kadrlarni tayyorlash va yirik ilmiy muammolarni oʻrganishni tashkil etdi.
Ilmiy tadqiqotlari
Institutda ishlash davomida K. L. Babayev tajribali tashkilotchi sifatida bilan birga, ruda konlarining petrologiyasi va geologiyasi boʻyicha iqtidorli tadqiqotchi sifatida ham tanildi. Bu davrda u skarnlar muammosiga qaytdi.
Koytas volfram konini batafsil oʻrganib chiqqach, 1949 yilda “Qoytosh skarn dalasining petrologiyasi” mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini muvaffaqiyatli himoya qildi.
Pegmatitlar va granitoid jinslar boʻyicha izlanishlar
Babayev A. Ye. Fersmanning sadoqatli shogirdi va izdoshi sifatida, ustozining pegmatitlar morfologiyasi va ichki tuzilishi haqidagi taʼlimotini sezilarli darajada rivojlantirdi.
Pegmatitlarning genezisini talqin qilish uchun ularning ona magmatik jinslarini chuqur oʻrganish zarur edi. Shu maqsadda u Gʻarbiy Oʻzbekistonning granitoid intruzivlarini sinchiklab oʻrgandi. Natijada bir nechta ilmiy maqola chop etildi va 1954 yilda “Altyn-Tau petrografiyasi — granitoid massivi” nomli asari nashr etildi.
Xulosa
Qurbon Latipovich Babayev talabalikdan boshlab qidiruv geologiyasida ishlagan, urush yillarida volfram konlarini oshirishga hissa qoʻshgan va Oʻzbekiston FA geologiya institutida rahbar sifatida faoliyat yuritgan olim edi. Uning asosiy yutuqlari:
- volfram, kobalt va oltin konlarini qidirish ishlari;
- Meliksu konida volfram qazilmasini oshirish;
- skarnlar va Qoytosh dalasining petrologiyasi boʻyicha nomzodlik dissertatsiyasi;
- granitoid jinslar va pegmatitlar boʻyicha ilmiy izlanishlar.
Izohlar
0Hozircha izoh yoʻq — birinchi boʻlib fikr bildiring!

