👨‍🎓 Арбоблар

Бабаев Қурбон Латипович

3 дақиқа 1 марта ўқилди
Бабаев Қурбон Латипович

Қурбон Латипович Бабаев ўзбек геологи, руда конлари бўйича тадқиқотчи ва Ўзбекистон Фанлар академияси геология институтининг йирик ташкилотчиларидан бири эди. Унинг фаолияти волфрам, кобалт ва олтин конларини қидиришдан бошланиб, петрология ва гранитоид жинсларни ўрганишгача давом этган.

Болалиги ва дастлабки таълими

К. Л. Бабаев 1910 йил 26 декабрда Акмолинскда (ҳозирги Астана) ишчилар оиласида туғилган. Тугалланмаган ўрта маълумотни она шаҳрида олган, сўнг ўша ердаги педагогик йўналишдаги мактаб-интернатда ўқиган.

Тошкентда талабалик йиллари

1929 йилда Бабаев Тошкент шаҳрига келди ва Марказий Осиё саноат институтининг ишчи факултетига ҳужжат топширди. 1931 йилда шу институтнинг кончилик факултетига талаба бўлиб қабул қилинди.

Талаба бўлиб турганида Т. Н. Қари-Ниязовнинг тавсиясига биноан, Ўрта Осиё давлат университетининг геология йўналишидаги физика-математика факултетида миллий гуруҳга математикадан дарс берди.

Қидирув ишларидаги дастлабки қадамлар

Талабалик йилларида у Учимчак геология-қидирув гуруҳида тўпловчи, иш бошқарувчи ва кейинчалик бошлиқ ўринбосари лавозимларида ишлади. Шунингдек, “Рангметқидирув” трестининг Ўрта Осиё бўлимида бошлиқ муовини бўлиб фаолият юритди.

Академик А. Е. Ферсман билан ҳамкорлиги

1933 йилда академик А. Е. Ферсман Тожик-Помир экспедитсияси таркибида Тошкентга келганида, Чотқол тоғи конларидаги кузатув гуруҳида Бабаев унга ҳамкорлик қилди. Шу учрашув устоз ва шогирд ўртасидаги кейинги муносабатларга асос бўлди.

Уларнинг сўнгги учрашувлари 1940 йилда Фрунзе шаҳрида (ҳозирги Бишкек) бўлиб ўтди. Ўша йили Бабаев Ўрта Осиёдаги ягона кобалт конининг келиб чиқишини очганлиги ҳақида маъруза қилди ва Оқ-туз турар жойига сафар пайтида Ферсманга ҳамроҳлик қилди. Бу воқеалар уруш бошланишидан олдин рўй берган.

Ишлаш фаолияти: 1936–1942

1936 йилда Марказий Осиё саноат институтини тугатиб, “Рангметқидирув” трестининг Ўрта Осиё бўлимига йўлланма олди. 1938 йилдан Ўзбек ва Қирғиз геологик бошқармасида геологик излаш ва геологик қидирув партияси бошлиғи ҳамда бош геолог бўлиб ишлади.

Бу даврда у волфрам, кобалт, олтин ва бошқа фойдали қазилмаларни излаш ишларини олиб борди.

Иккинчи Жаҳон уруши йиллари

1942 йилда Бабаев Иккинчи Жаҳон уруши фронтига юборилди ва 5-алоҳида гвардия сапёр баталони таркибида хизмат қилди. Қаттиқ жароҳат сабабли 1943 йилда урушдан четлаштирилди.

Ўша йили у Меликсу конининг бош геологи этиб тайинланди ва қисқа муддат ичида волфрам қазилмаси миқдорини бир неча марта оширишга эришди. Унинг фидокорона меҳнати юқори баҳоланиб, волфрам конларини қидириш ва бойитилган руда қазилмасини кўпайтириш ишлари учун Ўзбекистон Олий Кенгаши Раёсати томонидан фахрий ёрлиқ билан тақдирланди.

Ўзбекистон ФА геология институтидаги фаолияти

1946 йилда Ўзбекистон ФА геология институтига юборилгач, катта илмий ходим лавозимидан лаборатория мудиригача кўтарилди. Кейинчалик илмий ишлар бўйича директор ўринбосари, сўнг директор ўринбосари лавозимига тайинланди.

  • институтнинг лаборатория базасини кенгайтирди;
  • геологик музей яратилишига ҳисса қўшди;
  • илмий ходимлардан иборат жамоа шаклланишини таъминлади;
  • миллий илмий кадрларни тайёрлаш ва йирик илмий муаммоларни ўрганишни ташкил этди.

Илмий тадқиқотлари

Институтда ишлаш давомида К. Л. Бабаев тажрибали ташкилотчи сифатида билан бирга, руда конларининг петрологияси ва геологияси бўйича иқтидорли тадқиқотчи сифатида ҳам танилди. Бу даврда у скарнлар муаммосига қайтди.

Койтас волфрам конини батафсил ўрганиб чиққач, 1949 йилда “Қойтош скарн даласининг петрологияси” мавзусида номзодлик диссертатсиясини муваффақиятли ҳимоя қилди.

Пегматитлар ва гранитоид жинслар бўйича изланишлар

Бабаев А. Е. Ферсманнинг садоқатли шогирди ва издоши сифатида, устозининг пегматитлар морфологияси ва ички тузилиши ҳақидаги таълимотини сезиларли даражада ривожлантирди.

Пегматитларнинг генезисини талқин қилиш учун уларнинг она магматик жинсларини чуқур ўрганиш зарур эди. Шу мақсадда у Ғарбий Ўзбекистоннинг гранитоид интрузивларини синчиклаб ўрганди. Натижада бир нечта илмий мақола чоп этилди ва 1954 йилда “Алтйн-Тау петрографияси — гранитоид массиви” номли асари нашр этилди.

Хулоса

Қурбон Латипович Бабаев талабаликдан бошлаб қидирув геологиясида ишлаган, уруш йилларида волфрам конларини оширишга ҳисса қўшган ва Ўзбекистон ФА геология институтида раҳбар сифатида фаолият юритган олим эди. Унинг асосий ютуқлари:

  • волфрам, кобалт ва олтин конларини қидириш ишлари;
  • Меликсу конида волфрам қазилмасини ошириш;
  • скарнлар ва Қойтош даласининг петрологияси бўйича номзодлик диссертатсияси;
  • гранитоид жинслар ва пегматитлар бўйича илмий изланишлар.

Изоҳлар

0
Фикрингизни қолдиринг
Изоҳлар текширувдан сўнг чиқади.

Ҳозирча изоҳ йўқ — биринчи бўлиб фикр билдиринг!

Шу мавзуда

Бўлимга ўтиш →