👨‍🎓 Арбоблар

Усмон Носир

2 дақиқа 0 марта ўқилди
Усмон Носир

Усмон Носир 1913-йилда Наманганда туғилган ўзбек шоири, таржимони ва драматурги бўлиб, 1930-йилларда ўзбек шеъриятига янгича оқим олиб кирган ижодкор сифатида танилган.

Ёшлик йиллари ва таълими

Усмон Носир Наманганда туғилган, кейинчалик эса Қўқонда яшаган. Бошланғич таълимни бошланғич мактабда олди, сўнгра янги услубдаги мактабда ўқишни давом эттирди. Адабиётга илк қадамлари 1929-йилгача бўлган даврни ўз ичига олади.

Илк шеърий тўпламлари

1932-йилда шоирнинг илк шеърий тўплами «Қуёш билан суҳбат» нашр этилди. Шундан сўнг қисқа муддат ичида «Сафарбар сатрлар» ва «Тракторобод» китоблари чиқди. 1935-йилда «Юрак», 1936-йилда эса «Меҳрим» тўпламлари ўқувчилар эътиборига ҳавола этилиб, шеърият ихлосмандларида катта ҳаяжон уйғотди.

Шоирнинг шуҳрати шу даражага етдики, Москва газеталари уни «Шарқда Пушкин пайдо бўлибди» деб ёзди. Унинг шеърлари ва достонлари ёд олинар, асарлари турли тилларга таржима қилинар эди.

Таржимонлик фаолияти

Усмон Носир рус адабиётидан қилган таржималари билан ҳам ўз ўрнини топди.

  • А.Пушкиннинг «Боғчасарой фаввораси» — шоирнинг ўзбек тилига ўгирган шеърий асари.
  • М.Лермонтовнинг «Иблис» — Усмон Носир томонидан ўзбекчага таржима қилинган, қадрли деб баҳоланган асар.

Драматургиядаги излари

Усмон Носир драматургик асарлари билан ҳам кенг жамоатчиликни ҳайратга солган. 18 ёшида ёзилган «Назиржон Ҳалилов» саҳна асари шу даврнинг ёрқин воқеаларидан бири бўлди. Бир йил ўтгач, «Зафар», «Ғалаба» ва «Душман» саҳна асарлари пайдо бўлди. 21 ёшида эса «Атлас» номли асарини ёзди.

Бу асарлар ёш ўзбек драматургиясида ўзига хос ҳодиса бўлиб, ўз даврининг энг долзарб мавзуларини акс эттирган.

Ижодий юбилей ва кескин бурилиш

1937-йил 27-январ куни республика жамоатчилиги ёш шоирнинг 10 йиллик ижодини кенг нишонлади. Ярим йил ўтгач, Ёзувчилар уюшмасида шоирнинг ҳулқ-атворини муҳокама қилиш масаласи кўтарилди. Мажлисдан икки кун ўтиб, Усмон Носир шоирлар сафидан четлатилди ва ҳибсга олинди. Бу воқеа 1937-йил 13-июлда содир бўлди.

Қамоқ ва сургун йиллари

Шоир «халқ душмани» тамғаси билан сургун қилинди. Уни Златоуст қамоғи, Владивосток, Магадан ва Мариинск лагерлари кутиб турарди. 1943-йилда у ҳозирги Кемерово вилояти ҳудудидаги Сибир лагерларида эди.

Аризаси ва оқланиши

1940-йил 20-августда Усмон Носир Магадандан Сталиннинг номига ариза ёзиб, ўз ишини қайта кўриб чиқишни сўради. Қамоқда бўлса-да, у «шеърий роман», учта саҳна асари ва бир қатор шеърлар ёзганини ариза матнида қайд этди. Аризада шундай деб ёзди: «Мен ҳали ёшман ва ғайратга тўламан! Мен халқнинг фаровонлиги учун ижод қилишим керак! Мен айбсизман!»

Сталин аризани кўриб чиқиб, Ўзбекистон ҳукуматига уни текширишни буюрди. 1944-йил охирларига келиб тузилган ҳайъат таркибида профессор Боровков, шоир Мақсуд Шайхзода ва «Қизил Ўзбекистон» газетасининг бош муҳаррири Сиддиқ Ражабов бор эди. Ҳайъат Усмон Носирни айбсиз деб топиб, уни оқлади.

Вафоти ва дафн этилиши

Афсуски, шоир оқланиш хабарини кўрмади. У 1944-йил 9-мартда вафот этди ва 15-мартда Суслов қишлоғидаги (ҳозирги «Первомайский») қабристонга дафн қилинди.

Мерос ва хотира

  • Кемерово вилоятида шоирнинг хоки сақланади.
  • Хокни ерга кўмган шахс Анатолий Митрофанович Сирота ушбу ҳудудда истиқомат қилади.
  • Сиёсий маҳкумларнинг собиқ қабристони ўрнидаги кенг далада ғарбга қараган ягона ҳайкал қад ростлаб турибди.
  • 2003-йилда Ўзбекистонда шоир таваллудининг 90 йиллиги кенг нишонланди.

Изоҳлар

0
Фикрингизни қолдиринг
Изоҳлар текширувдан сўнг чиқади.

Ҳозирча изоҳ йўқ — биринчи бўлиб фикр билдиринг!

Шу мавзуда

Бўлимга ўтиш →