Тошмуҳаммедов Тўйчи Ҳофиз

Тўйчи ҳофиз Тошмуҳамедов (1868–1943) машҳур ўзбек мумтоз қўшиқчиси, ҳофиз, халқ мусиқаси ва мақом билимдони бўлган. У Фарғона ва Тошкент ижро санъати намояндаси сифатида танилган. 1927-йилда унга ЎзССР Меҳнат қаҳрамони ва ЎзССР халқ қўшиқчиси унвони берилган.
Ҳаёти ва болалиги
Мулла Тўйчи 1868-йилда Тошкентда косиб-тўқувчи оиласида туғилган. Болалигидан отасига устахонада ёрдам берган. Отаси вафот этгач, мадрасада мардикорлик қилган, кейинроқ маҳаллада ошпазлик билан шуғулланган. 1878–1884-йилларда ўрта мактабни тамомлаган.
Ижро санъати ва устозлари
Ёш хонанда Нарзихон, Мадумар ва Абдуқаҳҳор ҳофизларни ўз устози деб билган. Вақт ўтиши билан у маҳоратли ижроси билан устозларидан ҳам ўзиб кетган. Тез орада Тўйчи ҳофиз номи билан Тошкент ва Фарғона аҳлининг севимли хонандаларидан бирига айланган.
Пластинкалар ва «Армуғони Ҳислат» жамланмаси
1905-йилда Москвадан келган мутахассислар Тўйчи ҳофиз ижросида 20 дан зиёд халқ мусиқаси асарини ёзиб олишган. Уларнинг орасида «Илғор» (икки қисми), «Янги курт», «Аужи курт», «Сувора» (икки қисми) ва «Ҳисрав» (икки қисми) бор. Халқ орасида бу пластинкалар «Мулла Тўйчи пластинкалари» номи билан машҳур бўлган.
1912-йилда Тўйчи ҳофизга бағишланган «Армуғони Ҳислат» жамланмаси нашр этилди. Уни ўзбек шоири Ҳислат (1882–1945) тузган. Жамланмада турли шоирларнинг 100 дан ортиқ шеъри жамланган. Уларнинг аксарияти Тўйчи ҳофиз репертуарига кирган эди. Муаллиф ҳофиз куйлаган қўшиқларни ҳам сақлаб қолган,
Совет давридаги фаолияти
Октябр инқилобигача хонанда асосан кичик давраларда иштирок этган. Совет даврида эса унинг иқтидори кенг оммага етиб борди, у катта консертларда чиқиш қилди.
- 1923-йил: Тошмуҳамедов мусиқачилар гуруҳи билан Москвадаги Бутун Россия қишлоқ хўжалиги кўргазмасида қатнашди. Гуруҳга Юсуфжон Қизиқ Шакаржонов, Абдуқодир Исмоилов, Аҳмаджон Умурзоқов, Тўхтасин Жалилов ва бошқа таниқли хонанда ҳамда бастакорлар кирган.
- 1928-йилдан умрининг охиригача: Ўзбекистон радио қўмитасида қўшиқчи-солист бўлиб ишлади.
- 1931-йил: Думилла Халим Ибодов ва Хожи Абдулазиз Расулов билан биргаликда 1-республика санъат ишчилари йиғилишида Навоий сўзларига ёзилган «Ироқ» достонини ва бир неча халқ қўшиқларини ижро этди.
Мақомлар ёзуви
В.А.Успенский томонидан Тошмуҳамедов ижросида «Чоргоҳ», «Баёт», «Кўчабоғи», «Сувора» ва бошқа мақомлар ёзиб олинган. Ушбу ёзувлар «Ўзбек вокал мусиқаси» тўпламига киритилган.
Унвонлар ва хотира
- ЎзССР Меҳнат қаҳрамони (1927) ва ЎзССР халқ қўшиқчиси унвонларига сазовор бўлган.
Хулоса
Тўйчи ҳофиз Тошмуҳамедов ўзбек мумтоз қўшиқ ва мақом санъатининг йирик вакили бўлган. Унинг пластинкалари, «Армуғони Ҳислат» жамланмаси ва радио ҳамда магнитофон ёзувлари бугунги кунга қадар ижро анъаналарини ўрганиш учун қимматли манба бўлиб хизмат қилмоқда.
Изоҳлар
0Ҳозирча изоҳ йўқ — биринчи бўлиб фикр билдиринг!