👨‍🎓 Arboblar

Abdullatifxon

1 daqiqa 0 marta oʻqildi
Abdullatifxon

Abdullatifxon (1495–1551) Shayboniylar sulolasidan chiqqan xon boʻlib, 1540–1551-yillarda Samarqandda hukmronlik qilgan. Uning davrida Movarounnahrda ikki markazli hokimiyat vujudga keldi.

Kelib chiqishi va yoshligi

Abdullatifxon Kuchkunchixonning oʻgʻli edi.

Samarqand hukmronligining boshlanishi

1540-yilning mart oyida Abdullaxon I vafot etgach, Samarqand hukmronligi Abdullatifxonga oʻtdi. U oʻzini Buxoro xoni deb eʼlon qilgan Abdulazizxonni tan olmadi. Natijada Shayboniylar davlatida qoʻshhokimiyatchilik yuzaga keldi: Samarqandda Abdullatifxon, Buxoroda esa Ubaydullaxonning oʻgʻli Abdulazizxon hukm surdi.

Oilasi va vorislari

  • Abdulsulton — Abdullatifxonning katta oʻgʻli.
  • Gadoyxon — Abdullatifxonning ikkinchi oʻgʻli.

Ilm, adabiyat va homiylik

Abdullatifxon Movarounnahr va Shayboniylar tarixini yaxshi bilgan maʼrifatli hukmdor edi. Shu bilan birga, u oʻzi ham sheʼr yozgan va bu sheʼrlarini «Xush» tahallusi bilan eʼlon qilgan.

Xush tahallusi haqida

Abdullatifxon sheʼrlarida oʻzbek va fors tillaridagi mashqlarni birlashtirgan, shu sababli uning ijodi davr adabiy muhitini aks ettiradi.

Til siyosati

Abdullatifxon hukmronligi davrida davlat hujjatchiligida nafaqat fors tili, balki oʻzbek tili ham qoʻllanilgan.

Vafoti va taxtga vorisligi

Abdullatifxon 1551-yilda Samarqandda vafot etib, otasining maqbarasi yoniga dafn etildi. Uning vafotidan soʻng hokimiyat tepasiga qarindoshi, Toshkent yerlarining egasi Navroʻz Ahmadxon keldi. U oʻzini barcha oʻzbeklarning xoni deb eʼlon qildi.

Qisqa xulosa

  • Abdullatifxon 1540–1551-yillarda Samarqandda hukm surgan Shayboniy xon edi.
  • Uning davrida Buxoro bilan ikki markazli hokimiyat vujudga keldi.
  • U shoir va olimlarga homiylik qilgan, oʻzi «Xush» tahallusi bilan sheʼr yozgan.
  • Davlat hujjatlarida oʻzbek tilidan ham foydalanilgan.
Telegram

Izohlar

0
Fikringizni qoldiring
Izohlar tekshiruvdan soʻng chiqadi.

Hozircha izoh yoʻq — birinchi boʻlib fikr bildiring!