Фурқат

Зокиржон Фурқат — ўзбек шоири ва публитсисти. «Фурқат» таҳаллусчи «айрилиқ» маъносини англатади. Шоир 1858-йилда Қўқонда майда савдогар-ҳунарманд оиласида туғилган.
Болалиги ва ёшлиги
Зокиржон Холмуҳаммад дастлаб эски услубдаги мактабда ўқиди, кейинроқ мадрасада таҳсил олди. Оиладаги оғир моддий аҳвол туфайли 17 ёшида мадрасадаги таълимини тугатишга мажбур бўлди. Шундан сўнг у савдогарлик билан шуғулланиб, бир вақтнинг ўзида шеър ёзишни давом эттирди.
Тошкент даври
1889-йил май ойида Фурқат Тошкентга кўчиб ўтди ва Кўколдош мадрасасида жой топди. Тошкентда у икки йил яшади. Шоир ижодидаги энг самарали босқич айнан шу даврга тўғри келади. Бу ерда у рус маданияти билан яқиндан танишиш имкониятига эга бўлди.
Тошкентда ёзган асарларида Фурқат янги мавзуларни киритди. «Гимназия», «Фан ҳақида», «Театр ҳақида», «Мусиқий тўплам ҳақида», «Кўргазма ҳақида», «Роял» ва «Суворов» каби асарлари шулар жумласидандир.
Асосий йўналишлари
- Маърифатпарварлик: илм, мактаб ва замонавий билимларни тарғиб қилиш;
- Публитсистика: ўзбек шоирлари орасида биринчи публитсист сифатида рус тили, илми ва техникасини ўрганиш зарурлигини ёзган;
- Лирика: ҳаёт ва инсонларга бўлган муҳаббатни ифодаловчи ғазаллар;
- Демократик руҳ: истибдодга ва зулмга қарши нафрат.
Саёҳатлари
1891-йил май ойида Фурқат Тошкентдан Самарқандга жўнади ва у ердан хорижга чиқди. У Туркия, Юнонистон, Болгария ва Мисрда бўлди. 1892-йил баҳорида Арабистонга кетиб, бир мунча вақт Маккада яшади. Шу йилнинг кузида Бомбейга келди ва Ҳиндистон бўйлаб саёҳат қилди. 1893-йил март ойида Кашмирга йўл олди, сўнгра Қашқарда яшади. Кейинчалик Хитойнинг Синсзян вилоятига кўчиб, Яркент шаҳрини яшаш учун танлади.
Мустамлакачиликка қарши қарашлари
Фурқат қаерда бўлмасин, халқларнинг оғир турмушини кўрди. Ҳинд, афғон ва қашқар халқлари маҳаллий ер эгаларининг ва инглиз мустамлакачиларининг зулмига дуч келган эди. Шоир мустамлакачиликка қарши мақолалар ёзиб, инглиз сиёсатини қоралади ва меҳнаткаш халқнинг золимларга қарши курашини очиқ кўрсатди.
Фурқат умрининг охиригача халқлар дўстлигини тасдиқлаб келди. Узоқ ўлкаларда юрганда ҳам ўз юртини унутмади, она ерини қумсади.
Хулоса
Зокиржон Фурқат ўзбек маданияти тарихида янги саҳифа очган шоир ва публитсистдир. У илм-маърифат, халқлар дўстлиги ва адолат ғояларини шеър ҳамда мақолаларида тарғиб қилди.
Изоҳлар
0Ҳозирча изоҳ йўқ — биринчи бўлиб фикр билдиринг!
